This is an automatically generated PDF version of the online resource turkey.mom-rsf.org/en/ retrieved on 2019/09/22 at 10:12
Reporters Without Borders (RSF) & Bianet - all rights reserved, published under Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Bianet LOGO
Sinir tanimayan gazeteciler

Gazete

Gazeteler, Ajanslar, Dergiler  

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2017 yılında 176 ulusal, 51 bölgesel ve 2247 yerel gazete olmak üzere toplam 2474 gazete yayımlandı. 2016 yılına kıyasla, yayınlanan gazete ve dergilerin oranı yüzde 2.3 oranında azalarak, toplamda 6124 oldu. Bu rakamın yüzde 59,6’sını dergiler oluşturdu.

2017’de gazete ve dergilerin tirajları da 2016’ya oranla yüzde 2.6 oranında azaldı. Türkiye’de 2017’de yayınlanan gazete ve dergilerin yıllık toplam tirajı 1.661.102.580’di. Bu rakamın yüzde 93,9’unu gazete tirajları oluşturdu. Günlük gazeteler ise gazetelerin yıllık tirajının yüzde 88,7’sini oluşturdu.

TÜİK’in tiraj rakamları ücretsiz verilen gazeteleri de kapsıyor. Medyatava’nın dağıtım şirketlerinden aldığı verilere göre, Eylül 2018’de günlük ortalama tiraj 2 milyon 780 bin (Nüfusun yüzde 3.44ü)

İlan gelirinde gazeteler dördüncü sırada

2018’de Reklamcılar Derneği’nin, Türkiye’de Tahmini Medya ve Reklam Yatırımları (Mart 2019) reklam gelirlerine ilişkin raporuna göre; gazetelerin reklam gelirleri 2017 yılına göre % 19 oranında azaldı. Bu azalmayla, basın yatırımları %9.5’lik pazar payı ile dördüncü sıraya geriledi. Reklam yatırımları açısından gazeteler televizyondan (%47) ve dijital portallardan (%28.9) ve açık hava (%10.3) yatırımlarından sonra yer alıyor.

2018 yılında toplam 2272 milyon dolar olan medya yatırımının 568 milyon doları reklam yatırımlarına aitti.

Gazete gelirlerinin önemli bir kısmını, Basın İlan Kurumu’nun (BİK) dağıttığı kamu duyuruları ve reklamlar oluşturuyor. Gazetelere verilen ilanlar tiraja göre belirleniyor. Bedava dağıtılan gazetelerin de tiraja dahil edildiği, ilan almak için tirajların yüksek gösterildiği yaygın olarak konuşuluyor.

BİK'ten elde edilen verilere göre, 2017 yılında resmi ilan ve ilan sayısı yüzde 4,5 oranında artarak 121.600 ABD doları olarak gerçekleşti. Ne medya şirketleri ne de BİK reklam gelirlerinin toplam ücretlendirmesini paylaşmamaktadır.  Ancak, reklam yatırımlarının gazetelerin tirajlarına paralel olarak fiyatlandırıldığı öğrenildi.

Medya Sektöründeki Değişiklikler

2018 yılında, Hürriyet, Sabah, ve Posta reklam gelirlerinde ilk üç gazeteydi (Eylül 2018). Sözcü'nün tirajı yüksek olmasına rağmen, muhalif duruşundan dolayı reklam sayısının sınırlı olduğu bildirildi.

Kasım 2018 itibariyle en popüler 10 gazete Sabah, Hürriyet, Sözcü, Posta, Milliyet, Türkiye, Yeni Şafak, Takvim, Akşam ve Güneş’ten oluşuyor (BİK Kasım 2018 Tiraj)

Türkiye'de medya sektöründeki en önemli değişiklik, Doğan Grubun tüm medya varlıklarının Mart 2018'de Demirören Gruba satışı oldu. Doğan Grubu, medya sektöründen tamamen geri çekildi. Bu değişiklikle birlikte, gazetelerin ilk 10 listesinde, Demirören Grubun 31 Ekim 2018'de kapatılan ancak Milliyet gazetesinin hafta sonu eki olarak dağıtılan Vatan gazetesi hariç üç gazetesi (Hürriyet, Posta ve Milliyet dahil) bulunuyor. Vatan gazetesi, gazetevatan.com adresi üzerinden çevrimiçi yayınına devam ediyor.

Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğü'nden edindiğimiz bilgilere göre, 2018 yılında, Mart ayı da dahil olmak üzere, günlük fiili satışı en yüksek gazete Hürriyet iken, Nisan ayından yıl sonuna kadar Sabah gazetesi ilk sırada bulunuyor. Bu durumun, Hürriyet gazetesinin Mart ayında el değiştirerek, Demirören Gruba geçmesiyle ilgili olabileceği yorumları yapılıyor. 

Ayrıca, Ciner Grubu Habertürk'ün yazılı edisyonunu Temmuz 2018'de kapattı ve haberturk.com adresinde yalnızca dijital olarak yayın yapıyor.

Türk Silahlı Kuvvetleri için zırhlı personel taşıyıcı ve Emniyet Genel Müdürlüğü için TOMA üreten BMC şirketinin satışa çıkarıldığı ihaleyi kazanan Ethem Sancak’ın ES MEDYA’sı yine Cumhurbaşkanı Erdoğan’la yakın ilişkisi olan Zeki Yeşildağ’a satıldı ve şimdi Türk Medya Grup (T Medya Yatırım San. Ve Tic. A.Ş.) olarak biliniyor.

Mart 2019 itibariyle, Demirören Holding, en yüksek tirajlı ilk on listesinde, üç gazeteye (Hürriyet, Posta, Milliyet) sahipken, Kalyon Group (Sabah ve Takvim) ve daha önce ES Medya olarak anılan Türk Medya (Akşam ve Güneş) iki gazeteye sahip. İhlas Grubu (Türkiye), Estetik Yayıncılık (Sözcü), Albayrak Grubu'nun (Yeni Şafak) birer gazetesi var.

Burak Akbay sahibi olduğu Sözcü gazetesi dışında, ilk 10 listesindeki tüm gazeteler iktidar partisi AKP'ye yakın olduğu bilinen gruplara ait. Akbay dışındaki tüm mal sahiplerinin enerji ve inşaat gibi sektörlerle devletle yapılmış sözleşmelere bağlı büyük yatırımları var.

Eylül 2018 verilerine göre, ilk onda yer alan gazeteler sırasıyla şöyleydi: Sabah (Kalyon), Hürriyet (Demirören), Sözcü (Estetik), Posta (Demirören), Milliyet (Demirören), Türkiye (İhlas), Yeni Şafak (Albayrak), Takvim (Kalyon), Güneş (Türk Medya), Akşam (Türk Medya)

Kapatılan ajans, gazete ve dergiler

Ekim 2015'te İpek Koza Holding'in Millet ve Bugün gazetelerine, Mart 2016'da Zaman, Today's Zaman ve Meydan gazeteleriyle Cihan Haber Ajansı ve Aksiyon dergisinin sahibi Feza Yayıncılık'a kayyum atandı. Kayyumlar gazeteleri kapattı.
OHAL boyunca çıkarılan 668 (27.07.2016), 675 (29.10.2016), 677 (22.11.2016), 675 (29.10.2016) ve 670 (17.08.2016), 689 ( 29.04. 2017),693 (25.08.2017) ve 695 (24.12.2017) ve OHAL’in yürürlükten kaldırılmasından hemen önce yayınlanan 701 (08.07.2018) sayılı KHK’lerle toplam 204 medya kuruluşu; 6 haber ajansı, 70 gazete, 20 dergi, 41 radyo, 38 TV ve 29 yayınevi - dağıtım şirketi kapatılmıştı. Bu KHK'ler kapsamında kapatılan yayın kuruluşlarından 17 gazete, 4 radyo, 4 televizyon, toplamda 25 medya kuruluşu hakkındaki kapatma kararları iptal edildi.

668 (45), 675 (10) ve 677 (7), 689 (1), 693 (2), 695 (2) ve 701 (3) sayılı KHK’lar toplam 70 gazete  kapatıldı. 17 gazetenin kapatma kararının kaldırılmasıyla, Mart 2019 itibariyle hala kapatma kararı devam eden gazete sayısı 53. Dergi sayısı 20 ve yayınevi sayısı 29 (İHOP 2019)

2018 yılında OHAL kaldırılmadan önce ilan edilen son KHK ile (8 Temmuz 2018) 3 gazete (Halkın Nabzı, Özgürlükçü Demokrasi ve Azadiya Welat) ve 1TV (Avantaj TV) kapatıldı.

2017'de ise 689 sayılı KHK’yla bir gazete ve bir dergi, 693 sayılı KHK’yla iki gazete ve bir medya kuruluşu, 695 sayılı KHK’yla da iki gazete kapatıldı. 2016 yılında ise  yayınlanan KHK’larla toplam 62 gazete ve 19 dergi ve 29 yayın evi kapatılmıştı.(BIA Medya Gözlem Raporu 2017)

Bu kapatmalar kanun hükmünde kararnamelerde "Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen Fethullahçı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY), terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulu'nca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı" olmakla gerekçelendirildi.

Ocak 2019 itibariyle, Türkiye'de 123 gazetecilik ve politik davalar çerçevesinde cezaevinde. Cezaevindeki 123 gazeteciden 47'si mahkum edildi ve 34'ü hala yargılanıyor. 30 kişinin soruşturması henüz tamamlanmadı. 12 kişi hükümlü ve aldıkları hapis cezalarını üst mahkemeye taşıdı. (BİANET - İsim isim hapis gazeteciler 17 Ocak 2019)

Ek olarak, FETÖ / PDY bağlantılı operasyonlar kapsamında 73 gazeteci ve medya temsilcisi tutuklandı ve 38 gazeteci ve medya çalışanı, PKK / PYD / KCK gibi kuruluşlarla olan bağlantıları nedeniyle cezaevinde. 38 gazetecinin 18’i “KCK - PKK - DYG üyeliği veya propagandası” suçlamasıyla yargılanıyor ve 9 kişi hala soruşturma altında. Medya mensuplarından 12'si ayrıca çeşitli yasadışı veya silahlı örgütlerle bağlantıları oldukları gerekçesiyle hüküm giydi.  (BİANET - İsim isim hapis gazeteciler 17 January 2019)

2017 yılında ise, hapsedilen gazetecilerin 79'u “Fethullahist Terör Örgütü (FETÖ)” soruşturmasının bir parçası olarak hapse girmişti. 24 gazeteci “PKK / PYD / YDGH” gibi kuruluşlarla ilişkilendirildi. Diğer 19 gazeteci ise, şu kurumlardandır: Cumhuriyet (3), Evrensel (1), Die Welt (1), Sosyalist Dayanışma dergisi (1), Atılım (1), Eylül Hapishane dergisi (1), ETHA Ajansı (2), Emek-Adalet dergisi (1) 1), Özgür Gelecek (1), Odak (1), Mezitli FM radyo kanalı (1), Yeni Evrede Mücadele Birliği Dergisi (1), Nokta (1), TV10 (1), Solyayin.com (1) ve bir serbest çalışan bir foto muhabiri. (BIA Medya Gözlem Raporu 2017).

Kapatılan gazeteler

Adana Haber Gazetesi, Batman Postası Gazetesi, Adana Medya Gazetesi, Batman Doğuş Gazetesi, Akdeniz Türk Gazetesi, Bingöl Olay Gazetesi, İrade Gazetesi, Kurtuluş Gazetesi, İskenderun Olay Gazetesi, Lider Gazetesi, Ekonomi, İscehisar Durum Gazetesi , Demokrat Gebze Gazetesi, Antalya Gazetesi, Kocaeli Manşet, Yerel Bakış Gazetesi, Bizim Kocaeli, Nazar, Haber Kütahya Gazetesi, Batman Gazetesi, Gediz Gazetesi, Son Nokta Gazetesi, Merkür Haber Gazetesi, Millet Gazetesi, Turgutlu Havadis Gazetesi, Bugün Gazetesi, Milas Feza Gazetesi, Meydan Gazetesi, Türkiye'de Yeni Yıldız Gazetesi, Özgür Düşünce Gazetesi, Özgürlükçü Demokrasi, Halkın Nabzı, Hakikat Gazetesi, Taraf Gazetesi, Urfa Haber Ajansı Gazetesi, Yarına Bakış Gazetesi, Ajans 11 Gazetesi, Yeni Hayat Gazetesi, Yeni Emek Gazetesi, Zaman Gazetesi, Banaz Postası Gazetesi, Today's Zaman Gazetesi, Özgür Gündem Gazetesi, Azadiya Welat Gazetesi, Cizre Postası Gazetesi, Yüksekova Haber Gazetesi, Güney Express Gazetesi,  Express Gazetesi, Dağyeli Gazetesi, Türkiye Manşet, Akis Gazetesi, İpekyolu Gazetesi, Yedigün Gazetesi, Son Dakika Gazetesi

Kapatılan gazetelerden, Batman, Batman Çağdaş, Bingöl Olay, Kurtuluş, Lider, İscehisar, İdil Haber, Ege'de Sonsöz and Hakikat, Hisar Gazetesi, Kızıltepe'nin Sesi, Prestij Haber, Şuhut'un Sesi  Urfanatik, Türkeli sonraki KHK’yla yeniden açıldı.

Kapatılan Dergiler

Akademik Araştırmalar Dergisi, Aksiyon, Asya Pasifik (PASİAD) Dergisi, Bisiklet Çocuk Dergisi, Diyalog Avrasya Dergisi, Gül Yaprağı Dergisi, Nokta, Sızıntı, Ekolife Dergisi, Ekoloji Dergisi, Fountain Dergisi, Gonca Dergisi, Yağmur Dergisi, Yeni Ümit, Zirve Dergisi, Özgürlük Dünyası Dergisi, Tiroj Dergisi, Evrensel Kültür, Haberexen dergisi,Bağımsızlık, Demokrasi, Sosyalizm İçin Yürüyüş Dergisi


Kapatılan haber ajansları

Cihan Haber Ajansı, Muhabir Haber Ajansı, SEM Haber Ajansı, Dicle Haber Ajansı, Jin Haber Ajansı. Dihaber - Dicle Medya Haber Ajansı.

Kapatılan yayınevi ve dağıtım şirketleri

Altın Burç Yayınları, Işık Akademi, Burak Basın Yayın Dağıtım, Işık Özel Eğitim Yayınları, Define Yayınları, Işık Yayınları, Dolunay Eğitim Yayın Dağıtım, İklim Basın Yayın Pazarlama, Giresun Basın Yayın Dağıtım, Kaydırak Yayınları, Gonca Yayınları, Kaynak Yayınları, Gülyurdu Yayınları, Kervan Basın Yayıncılık, GYV Yayınları, Kuşak Yayınları, Ufuk Basın Yayın Haber Ajans Pazarlama, Muştu Yayınları, Ufuk Yayınları, Nil Yayınları, Waşanxaneya Nil, Rehber Yayınları, Yay Basın Dağıtım Pazarlama-Reklamcılık, Sürat Basım Yayın Reklamcılık Eğitim Araçları, Yeni Akademi Yayınları, Sütun Yayınları, Yitik Hazine Yayınları, Şahdamar Yayınları, Zambak Basın Yayın Eğitim Turizm

Resmi İlanlarla ilgili yeni düzenleme

Devletin resmi ilanların dağıtımı için kamu tüzel kişiliğine haiz bir yapı olarak kurduğu Basın İlan Kurumu'nun 5 Ekim 2016'da yürürlüğe giren "Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği" ile resmi ilan konusuna yeni bir kriter geldi. Gazetelerin imtiyaz sahibi gerçek ya da tüzel kişilikleri, tüzel kişilik temsilcileri, ortakların çoğunluğu ya da varsa tüzel kişi temsilcisi hakkında "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar" ve/veya "Terörle Mücadele Kanunu" kapsamında dava açılması halinde dava sonuçlanıncaya kadar yayının ilan alımı durdurulacak. Aynı suç ya da suçlardan yargılanan asgari fikir işçisi kadrosunda bulunanların ise 5 gün içerisinde kadrodan çıkarılması gerekecek. Aksi takdirde resmi ilan hakkı durdurulacak.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Sinir tanimayan gazeteciler
  • Funded by
    BMZ