Ticari Çıkarlar: Holdingler, yatırımlar ve kamu ihaleleri

En büyük 40 medya kuruluşunun sahibi olan şirketlerin hissedarlarının çoğu iş insanı. Medya alanında öne çıkan sekiz holding (Doğan, Doğuş, Demirören, Ciner, Albayrak, Kalyon, İhlas grupları ve Ethem Sancak'a ait şirketler) inşaat, enerji, maden, turizm, telekomünikasyon, bankacılık ve finans alanında da faaliyet gösteriyor.

Bu holdingler takipçi (seyirci/dinleyici/okur/izleyici) paylarına göre ilk 40'ta yer alan kuruluşlar arasında, dokuz gazete (Hürriyet, Posta, Sabah, Türkiye, Takvim, Habertürk, Milliyet, Yeni Şafak, Güneş), yedi TV kanalı (Kanal D, CNN Türk, ATV, A Haber , Show TV, Star TV, NTV), beş radyo (Radyo D, A Haber Radyo, Kral FM, NTV Radyo, TGRT FM) ve beş web sitesi (hurriyet.com.tr, sabah.com.tr, milliyet.com.tr, haberturk.com, gazetevatan.com) sahibi.

Albayrak Grubu, Kalyon Grubu, İhlas Grubu, Doğuş Grubu ve Es Medya (Ethem Sancak'a ait şirketler altında) gibi kuruluşlar, son yıllarda üçüncü havalimanından metro inşaatına ve kentsel dönüşüm projelerine çok çeşitli ve önemli kamu ihalelerini kazandılar.

Doğan Holding kurucu sahibi Aydın Doğan 1959'da otomobil, ticari araç ve inşaat makinaları ticaretiyle iş hayatına başladı. Bugün sahipler arasında aile üyelerinin yer aldığı şirketler gazete, radyo, televizyon, internet haber portalı, haber ajansı, perakende, finans hizmetleri, sanayi, otomotiv, gayrimenkul, enerji ve turizm sektörlerinde faaliyet gösteriyor. Medyada üç gazete, üç radyo, iki televizyon, dört internet haber portalı, iki dergi, bir yayınevi ve bir haber ajansı sahibi. İki hidrogüç ve iki rüzgar enerjisi santralinin yanı sıra Giresun Aslancık Barajı ve Hidroelektrik Santralını (HES) Doğuş Grubu ortaklığıyla yürütüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın medyaya dair eleştirel konuşmalarında, Aydın Doğan ve Doğan Grubu haberciliği sıklıkla yer alıyordu. 15 Temmuz darbe girişimi gecesi Erdoğan'ın, FaceTime aracılığıyla, CNN Türk'ten halka seslenişi bu süreçte önemli bir dönemeç oldu. Ancak Şubat 2016'da Doğan'a ait Hürriyet gazetesinde yayımlanan bir haber nedeniyle, darbe girişimi sonrası hükümet ile grup arasında yumuşadığı görülen ilişkiler yeniden gerildi. Hürriyet'in yayımladığı TSK'nın içerisinde yaşanan rahatsızlıklara dair haber sonrasında, Aydın Doğan'ın da taraf olduğu Petrol Ofisi davasına dair haberler yeniden gündeme geldi. 2 Mart 2017'de basına Doğan'ın davanın üçüncü duruşmasına katılmadığı ve bir sonraki duruşmaya zorla getirilme kararı çıktığı haberi yansıdı.

Ayhan Şahenk'in 1959'da ilk adımlarını attığı Doğuş Holding; radyo, televizyon, internet haber portalı, yayıncılık, yiyecek/içecek, perakende, bankacılık ve finans, inşaat, otomotiv, gayrimenkul ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteriyor. Şahenk, medya sektörüne 1979'da Milliyet gazetesini satın alarak girdi. Halen sekiz televizyon, dört radyo, sekiz haber portalı, sekiz dergi ve bir yayınevi sahibi. İstanbul'da metro inşaatları ve seyahat gemileri için bir terminal ve İstanbul Karaköy'de bir oteli de içine alan tartışmalı proje Galataport gibi pek çok kamu ihalesini aldı. Giresun Aslancık Barajı ve Hidroelektrik santralını (HES) ise Doğan Grubu ortaklığıyla yürütüyor.

Ciner Yayın Holding ve Ciner Medya Yatırımları medya şirketlerinin tamamı Turgay Ciner'e ait. Holding, 2009'da Habertürk gazetesiyle medya sektörüne girdi. 2013'de Show TV'yi Çukurova Grubu'ndan devralan TMSF'den satın alarak medya yatırımlarını artırdı. Halen üç televizyon kanalı, bir gazetesi yayında. Ciner Enerji ve Madencilik Grubu, Ciner Medya Grubu ile Ciner Ticaret, Sanayi ve Hizmet Grubu olarak faaliyet gösteriyor. Grup yüzde 74 hissesine sahip olduğu Eti Soda'da bir devlet kuruluşu olan Eti Maden İşletmeleri A.Ş. ile ortak. Konya'da 500 MV'lık bir termik santral ve Şırnak Silopi Termik Santrali ihalelerini de aldı. Mersin-Akkuyu'da yapılması planlanan nükleer santral ihalesinde ise tek teklif Ciner Grubu'ndan geldi. Kasım 2016'da Siirt Şirvan 16 kişinin göçük altında hayatını kaybettiği Madenköy bakır madenini işletiyor. Grubun sahip olduğu Kasımpaşa Spor Kulübü'nün stadyumu Recep Tayyip Erdoğan adını taşıyor.

İş hayatına likit petrol ticaretiyle başlayan Erdoğan Demirören 2011'de Milliyet'i satın alarak medya sektörüne girdi. Erdoğan Demirören Milliyet ve Vatan gazeteleri ile, bu iki gazetenin web sitelerinin sahibi ve Demirören Grubu'nun en büyük hissedarı. Erdoğan Demirören ve çocukları Fikret Tayfun Demirören, Yıldırım Demirören, Meltem Oktay'ın sahipliğindeki grup; medya, imalat, alışveriş merkezleri, gayrimenkul, liman işletmeciliği, inşaat, eğitim ve turizm alanlarında faaliyet gösteriyor. İstanbul İstiklal Caddesi'ndeki, Vakıflar Müdürlüğü'nden alınan ve eski bina planına uygun yapılmadığı için eleştirilere neden olan Demirören Alışveriş Merkezi'nin de sahibi. Yıldırım Demirören, Türkiye Futbol Federasyonu başkanı olarak Süper Lig yayın ihalesinde İhale Komisyonu üyesi. Son olarak Super Lig ve 1. Lig yayın hakları ihalesi Katar sermayeli beIN SportS'a satılan Digiturk'ün oldu. Erdoğan Demirören ve iki oğlu (Yıldırım ve Fikret Tayfun) Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kızının Mayıs 2016'da düğününe katıldılar. 2003'de dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Fikret Tayfun Demirören'in nikah şahidiydi.

Es Medya sahibi Ethem Sancak'ın, 1988'de ecza deposu yöneticisiyken kurduğu ilaç ve kozmetik dağıtım şirketi 2001'de Alliance Boots şirketiyle ortaklık kurdu ve Hedef Alliance Grubu olarak Türkiye'de yüzde 40 ile pazarın en büyüğü oldu. Rusya, Cezayir ve Mısır ilaç pazarında da faaliyet gösterir hale geldi. 2013'te hisselerini devretti. 1995'te kurucularından olduğu, Türkiye'nin en büyük iki hastane zincirinden biri olan, Medikal Park Grubu'ndan 2006'da ayrıldı. 2007'de Star gazetesi ve Kanal 24'e ortak olarak medya sektörüne girdi. Sancak, Star ve Kanal 24'ü 2010'da satmasını, "görevim bitti, sattım" sözleriyle açıkladı. Tayyip Erdoğan'a olan sevgisini "Anam, babam, çocuklarım sana feda olsun Erdoğan'a, Erdoğan'ın dürüstlüğünü, yiğitliğini gördüm, gördükçe aşık oldum " sözleriyle ifade etti, medyaya Tayyip Erdoğan'ı desteklemek için girdiğini açıkladı. 2013'de Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun (TMSF) devraldığı Çukurova Grubu'na ait Güneş, Akşam, Sky360 TV, iki radyo kanalı ve çeşitli dergileri satın aldı. 2014'de, daha önce sattığı Star Medya Grubu'nun (Star Gazetesi ve 24 TV) bütün hisselerini, işadamı Fettah Tamince'den satın aldı. 2014'te TMSF'nin açtığı silahlı kuvvetler ve Emniyet Genel Müdürlüğü'ne araç ve donanım sağlayan BMC'nin satış ihalesine sadece Sancak'ın sahibi olduğu Es Mali Yatırım ve Danışmanlık başvurdu. Halen sahibi olduğu BMC, Türk Silahlı Kuvvetleri için zırhlı araç Kirpi ve Emniyet Genel Müdürlüğü için Toplumsal Olaylara Müdahale Aracı (TOMA) ihalelerini de kazandı. 2012'den beri AKP'de ombudsman (Demokrasi Hakem Kurulu) pozisyonunda.

Altı kardeşin sahip olduğu (Ahmet, Nuri, Bayram, Kazım, Muzaffer ve Mustafa Albayrak kardeşler) ve 1952'de inşaat sektöründe iş hayatına giren Albayrak Holding, medya sektörüne 1997'de Yeni Şafak'ı satın olarak adım attı. Yeni Şafak gazetesi ve yedi dergi ve iki televizyonun sahibi. Gazete, televizyon, internet haber portalı, dergicilik, inşaat, reklamcılık, dağıtım, tarım taşıtları, geri dönüşüm makineleri, liman işletmeciliği, kağıt ürünler, tekstil, bilgi teknolojileri, sanayi, atık yönetimi ve metreleme sistemleri alanlarında faaliyet gösteriyor. Grup, özellikle 1990'lardan beri, belediyelerden pek çok kamu ihalesi aldı. Grubun bünyesindeki araç şirketi Tümosan 2015'de Milli Savunma Bakanlığı'nın 190 milyon Euro'luk tank yapımı ihalesini aldı. İstanbul Metrosu, Fatih Katlı Otoparkı, İETT Motor Yenileme Fabrikası, İETT Ayazağa Garajı, beş şehirde prefabrik hastane inşaatı, Pakistan Lahor'da metrobüs altyapı projelerini yapıyor. Savunma Bakanlığı'ndan Altay Tankı Güç Grubu İhalesi, hızlı tren üretim ihalesi, Hava Kuvvetleri'nin ilk yerli uçak çeker motor üretimi ihalesi de grupta. Albayrak Grubu, Trabzon ve Mogadişu limanları inşaatı, İstanbul, Ankara, Şanlıurfa, Gaziantep ve Kocaeli illerinde atık toplama faaliyetleri ve İstanbul'da İSKİ, TEDAŞ, İGDAŞ ile Ankara ve Trabzon'da TEDAŞ sayaç okuma işlerini üstleniyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Nuri Albayrak'ın kızının 2002'de nikâh şahidiydi, 2012'de de oğlunun nişan törenine katıldı.

Kalyon Grubu gazete, radyo, televizyon, internet haber portalı, haber ajansı, dergicilik, inşaat ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteriyor. Grubun sahibi Hasan Kalyoncu'nun oğlu Ömer Faruk Kalyoncu, Turkuaz Grubu'nun sahip olduğu ATV-Sabah yayınlarını almak için Eylül 2013'te Zirve Holding'i kurdu. Zirve Holding beş gazete, dört TV, 15 dergi, 3 internet yayını, 6 radyonun sahibi. Kalyon Grubu İstanbul üçüncü havalimanı, Mecidiyeköy - Mahmutbey metro inşaatı, Taksim'in yayalaştırılması, Bakırköy Adliyesi, metrobüs hattı, İstanbul üçüncü havalimanı, Türkiye-Kıbrıs içme suyu hattı, Başakşehir stadyumu ve Çanakkale-Ayancık yolu inşaatı gibi önemli kamu ihalelerini aldı. 2004'de dönemin başbakanı olan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ömer Faruk Kalyoncu'nun nikah şahidiydi.

İhlas Holding 1970'de Türkiye Gazetesi'nin kurulmasıyla kuruldu. Bir gazete, iki televizyon, bir haber ajansı, internet siteleri sahibi. Gazete, radyo, televizyon, internet haber portalı, haber ajansı, dergicilik, yayıncılık ve iletişim hizmetleri, perakende, sanayi, gayrimenkul, eğitim ve sağlık alanlarında 25 şirketin sahibi. 2013'de İstanbul Gaziosmanpaşa ilçesine 4 bin 500 konut inşası kapsamında çok tartışılan kentsel dönüşüm projesi kamu ihalesini, İstanbul Bağcılar Belediyesi'nden kablosuz geniş alan ağı ve güvenli internet bağlantısı ihalesini, Gaziosmanpaşa ilçesi kentsel dönüşüm projesi ihalesini, Salihli ve Bayındır'da polimetal madenleri ihalesini, Elbistan'da linyit madeni ve termik santrali ihalelerini kazandı.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Reporters without borders
  • Funded by
    BMZ