Siyasi İlişkiler

 

TRT ve AA

Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT), 2954 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Yasası'ndaki tanımıyla "tarafsız bir kamu tüzel kişiliğine" sahiptir. TRT'nin kamu yayıncılığı yapmadığı tartışması, tüm iktidarlar döneminde az ya da çok konu oldu. TRT Genel Müdürü Şenol Göka 2014 Ekim'de göreve getirildi, atandığında 2012'den beri danışman olarak Başbakanlık'ta çalışıyordu. AA Genel Müdürü Şenol Kazancı, AA'da göreve başladığı Aralık 2014'ten önceki üç yıl Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın danışmanlığını yapıyordu.

Anadolu Ajansı (AA) ise, çoğunluk hissesi Hazine Müsteşarlığı'nda olan, resmi haber ajansıdır. Finansal durumu sıklıkla gündeme gelen AA'ya, Temmuz 2014'de medya kuruluşlarının ajansa üyelik bedeli olarak 1.2 milyon Türk Lirası (yaklaşık 423.000 ABD Doları) borcunun olduğu haberleştirilmişti.

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

Radyo ve televizyon yayınlarını düzenlemekten sorumlu olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), meclis tarafından seçilen dokuz üyeden oluşur; üyeler siyasi partilerce aday gösterilir. RTÜK, Anayasa'da özerk bir kamu kuruluşu tanımına sahip olmasına rağmen, bağımsız olmayışı ve siyasi oluşumu sebebiyle eleştiriliyor. Bugünkü Üst Kurul'un dokuz üyesinin dördü AKP; ikisi CHP; ikisi MHP ve biri de HDP listesinden seçildi. AKP temsilcisi İlhan Yerlikaya Kasım 2014'den beri RTÜK başkanıdır. Yerlikaya 2011-2014 arası AKP Konya milletvekiliydi.

Ekonomik çıkarlar ön planda

En büyük 40 medya kuruluşuna sahip olan şirket ortaklarının çoğu iş insanlarıdır. Bu medya gruplarının içinde yer aldıkları holdingler (Doğan, Doğuş, Demirören, Ciner, Albayrak, Kalyon, İhlas ve Ethem Sancak şirketleri) inşaat, enerji, maden ve turizm sektörlerinde iş yapıyor.

Örneğin, son birkaç yıldır; Albayrak, Kalyon, İhlas, Doğuş Grupları ve Ethem Sancak'a ait şirketler, üçüncü havalimanından metro inşaatına ve kentsel dönüşüm projelerine kadar, çok çeşitli ve çok önemli kamu ihalelerini aldı. Bu yatırımlar "Ticari Çıkarlar" sayfasında ayrıntısıyla inceleniyor. Medya dışı sektörlerde faaliyet gösterince kâr, siyaset ve editöryel tercihler iç içe geçiyor. 

Doğan Şirketler Grubu ve ona bağlı Petrol Ofisi A.Ş.'ye Mayıs 2015'te getirilen 237 gün süreyle kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılma yasağı bu duruma bir örnek teşkil ediyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın medyayı konu eden konuşmalarında, grubun sahibi Aydın Doğan'ın kendisi ve Doğan Grubu haberciliği sıklıkla hedefteydi. 15 Temmuz Darbe Girişimi gecesi Erdoğan'ın FaceTime aracılığıyla CNN Türk'ten seslenişi bu süreçte önemli bir dönemeçtir. 

Doğan Grubu dışındaki 7 grup (Doğuş, Demirören, Ciner, Kalyon, İhlas ve Ethem Sancak şirketleri) MOM tarafından yapılan izleyici paydalarına göre 40 medya kuruluşundan 19'unun yayınını yapıyor. Bu 40 medya kuruluşu arasında, yedi gazete (Sabah, Türkiye, Takvim, Habertürk, Milliyet, Yeni Şafak, Güneş) , dört TV kanalı ( ATV, A Haber, SHOW TV, Star TV, NTV ), dört radyo istasyonu (A Haber Radyo, Kral FM, NTV Radyo, TGRT FM) ve dört web sayfası (sabah.com.tr, milliyet.com.tr, haberturk.com, gazetevatan.com) yer alıyor.

Bütün holding sahiplerinin biyografilerinin detayları Şahıslar sayfasında görülebilir. Ethem Sancak, Ömer Faruk Kalyoncu, Zekeriya Karaman, Mustafa Çelik, Demirören ve Albayrak ailelerinin ekonomik faaliyetleriyle siyasi ilişkileri bu kapsamda özel bir durum arz ediyor. 

* Demirören Ailesi'nin (Erdoğan Demirören ve çocukları: Fikret Tayfun Demirören, Yıldırım Demirören, Meltem Oktay) esas olarak maden, enerji ve inşaat işlerinden edinilmiş malvarlığının yaklaşık 1-1,5 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Erdoğan Demirören, Milliyet ve Vatan gazeteleri ve bu iki gazetenin web sitelerinin sahibi. Demirören, aynı zamanda, Demirören Holding'in en büyük hissedarı. Demirören ve dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan arasında geçtiği iddia edilen telefon görüşmeleri kayıtları Mayıs 2014'de medyaya sızdırıldı ve bu görüşmelerde Başbakan'ın onu bir yazı dizisi dolayısıyla azarladığı; sorumlu olanların işten atılmasını istediği ve Demirören'in de ağladığı duyuluyor. Erdoğan Demirören ve iki oğlu (Yıldırım ve Fikret Tayfun) Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kızının Mayıs 2016'da düğününe katıldılar. 2003'de dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Fikret Tayfun Demirören'in nikah şahidiydi.

* Albayrak ailesinin altı oğlu (Ahmet, Nuri, Bayram, Kazım, Muzaffer ve Mustafa Albayrak kardeşler) Yeni Şafak gazetesinin ve yedi dergi ve iki televizyonun sahibi olan Albayrak Yayın Holding'in hissedarlarıdır. Grup, özellikle 1990'lardan beri belediyelerden pek çok kamu ihalesi aldı ve bu ihalelerin usulsüzlük iddialarına konu oldu. Grubun sahip olduğu araç şirketi Tümosan, 2015'de, Milli Savunma Bakanlığı'nın 190 milyon Euro'luk tank yapımı ihalesini aldı. Albayrak Grup'un iktidar partisiyle yakın ilişkiler içinde olduğu biliniyor ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Nuri Albayrak'ın kızının 2002'de nikah şahidiydi, 2012'de de oğlunun nişan törenine katıldı.

* Es Medya sahibi Ethem Sancak 1988'de ecza deposu yöneticisiyken kurduğu ilaç ve kozmetik dağıtım şirketi 2001'de Alliance Boots şirketiyle ortak oldu ve Hedef Alliance Grubu olarak Türkiye'de yüzde 40 ile pazarın en büyüğü oldu. Rusya, Cezayir ve Mısır ilaç pazarına da faaliyet gösterir hale geldi. 2013'te hisselerini devretti. 1995'te kurucularından olduğu Türkiye'nin en büyük iki hastane zincirinden biri olan Medical Park Grubu'ndan 2006'da ayrıldı. 2007'de Star gazetesi ve Kanal 24'e ortak olarak medya sektörüne girdi. Sancak, Star ve Kanal 24'ü 2010'da satmasını "görevim bitti, sattım" sözleriyle açıkladı. Sancak Tayyip Erdoğan'a olan sevgisini "Anam, babam, çocuklarım sana feda olsun. Erdoğan'ın dürüstlüğünü, yiğitliğini gördüm, gördükçe aşık oldum." sözleriyle ifade ediyor, Medyaya Tayyip Erdoğan'ı desteklemek için girdiğini açıkladı. 2013'de Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun (TMSF) devraldığı Çukurova Grubu'na ait Güneş, Akşam, Sky360 TV, iki radyo kanalı ve çeşitli dergileri satın aldı. 2014'de, daha önce sattığı Star Medya Grup'un (Star Gazetesi ve 24 TV) bütün hisselerini işadamı Fettah Tamince'den satın aldı. 2014'te TMSF'nin açtığı Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü'ne araç ve donanım sağlayan BMC'nin satış ihalesine sadece Sancak'ın sahibi olduğu Es Mali Yatırım ve Danışmanlık başvurdu. Halen sahibi olduğu BMC, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılan zırhlı araç "Kirpi" ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından kullanılan "Toplumsal Olaylara Müdahale Aracı (TOMA)" ihalelerini de kazandı. 2012'den beri AKP'de ombudsman (Demokrasi Hakem Kurulu) pozisyonunda.

* Kalyon Grubu gazete, radyo, televizyon, internet haber portalı, haber ajansı, dergicilik, inşaat ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteriyor. Gruptan Turkuvaz Medya Grup sahibi Zirve Holding'in CEO'su Ömer Faruk Kalyoncu, Kalyon Grup'un kurucusu Hasan Kalyoncu'nun oğludur. Ömer Faruk Kalyoncu, Turkuaz Grubu'nun sahip olduğu ATV-Sabah yayınlarını almak için Eylül 2013'te Zirve Holding'i kurdu. Zirve Holding beş gazete, dört TV, 15 dergi, üç internet yayını, altı radyonun sahibi. Kalyon Grubu İstanbul üçüncü havalimanı, Mecidiyeköy -Mahmutbey metro inşaatı, Taksim'in yayalaştırılması, Bakırköy Adliyesi, metrobüs hattı, İstanbul üçüncü havalimanı, Türkiye-Kıbrıs içme suyu hattı, Başakşehir stadyumu ve Çanakkale-Ayancık yolu inşaatı gibi önemli kamu ihalelerini aldı. 2004'de dönemin başbakanı olan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ömer Faruk Kalyoncu'nun nikah şahidiydi.

*Zekeriya Karaman, Hayat Görsel Yayıncılık'ın hissedarı ve Beyaz Holding'in CEO'sudur. Yeni Dünya İletişim'in (Kanal 7 TV) ortak kurucusu ve yönetim kurulu üyesi. Yeni Dünya Medya Grubu bünyesinde Kanal 7, Ülke TV, Kanal 7 Avrupa, haber7.com ve Radyo 7 faaliyet gösteriyor. Kanal 7 TV, 1994'te İstanbul Büyükşehir Belediyesi TV kanalı frekansıyla yayına başlamıştı. Almanya'da açılan Deniz Feneri Derneği soruşturması bağlantılı Türkiye'de açılan davada sanıktı. Zekeriya Karaman Temmuz 2011'de "güveni kötüye kullanma ve "özel belgede sahtecilik" suçlamasıyla hapse girdi. 15 Mayıs 2015'te beraat etti, zamanaşımından dava da düştü. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Habib Karaman'ın 2016'da nikah şahidiydi. Karaman'ın eşinin kız kardeşi Erdoğan'ın oğlu Burak Erdoğan'la evlidir. Hayat Görsel'in diğer hissedarlarından biri de Mustafa Çelik'in kızı (Sena Nur Çelik) 2015'de AKP'den milletvekili seçildi.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Reporters without borders
  • Funded by
    BMZ