Medya Hukuku

Türkiye'de radyo ve televizyon kuruluşları ile yazılı basın için mevzuat farklı. Yasal çerçeve, medya hizmet sağlayıcılarına yoğunlaşma, tekelleşme ve şeffaflık konularında belli bir ölçüde kural getiriyor. 

 

Yoğunlaşmanın önlenmesi

 

Medyada yoğunlaşma meselesi, görsel ve işitsel medya için yürürlükte olan 6112 sayılı "Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun" ile düzenlenmektedir. Ayrıca Rekabet Kurumu, 7441 sayılı "Rekabetin Korunması Hakkında Kanun" hükümleri uyarınca haksız rekabete karşı önlem almakla yükümlüdür.

 

Yasalara uyum 

 

Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) radyo, televizyon ve isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcılarının söz konusu kanun hükümlerine uygun yayınlar yapmasını sağlamaktan ve medya hizmet sağlayıcılarının yayınlarını izleyip denetlemekten sorumlu merci. Ayrıca karasal radyo ve televizyon yayını frekans bantları çerçevesinde televizyon kanal ve radyo frekans planlarını yapıyor ve uyguluyor.

Rekabet Kurumu tekelleşmeyi ve rekabeti olumsuz etkileyebilecek diğer kısıtlamaları engellemekle görevli merci. Ayrıca belli bir pazarda hakimiyeti bulunan bir teşebbüsün bu pozisyondan yararlanarak haksız rekabet etmesini, şirketlerin birleşme, devralma ve ortak girişimlerini izleyip denetleyerek de tekellerin oluşmasını denetlemekle yükümlü.

 

Bağımsız düzenleyici kurullar

 

Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) ve Rekabet Kurumu düzenleyici, bağımsız kamu otoriteleri olarak tanımlanıyor. RTÜK'ün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce (TBMM) altı yıllığına seçilen dokuz üyesi bulunuyor. Rekabet Kurulu, Rekabet Kurumu'nun karar alma organıdır ve bir Başkan ile bir ikinci Başkan ile beraber yedi üyeden oluşur. Bakanlar Kurulu; üç üyeyi Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın, bir üyeyi Kalkınma Bakanlığı'nın, bir üyeyi Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin her boş üyelik için kendi kurumları içinden veya dışından göstereceği ikişer aday arasından, birer üyeyi ise Yargıtay ve Danıştay'ın kendi kurumları içinden göstereceği ikişer aday arasından atar. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı kontenjanından gelecek üyelerden birisi, kurum personeli arasından atanır.

Üst Kurul üyeleri TBMM tarafından, siyasi grupların parlamento gruplarına göre belirlenen kontenjandan seçildiği için, adayların sayısı partilerin meclisteki sandalye sayısına bağlı. Dolayısıyla Üst Kurul üye seçimi süreci gereği bağımsız olamaz.

RTÜK uzunca bir süredir siyasi kararları nedeniyle eleştiriliyor. Üst Kurul'daki eski CHP temsilcisi Ali Öztunç, Kurulu, Gezi Protestoları ve 17-25 Aralık 2013 operasyonları sürecinde Halk TV ve Samanyolu Haber gibi muhalif kanallara siyasi cezalar kesmekle suçladı.

Mart 2015'te, yeni bir yasa TV kanallarının seçim yayınlarını denetleme yetkisini Yüksek Seçim Kurulu'ndan RTÜK'e transfer etti. RTÜK üyelerinin büyük çoğunluğunun iktidar partisi AKP temsilcilerinden oluşması nedeniyle, bu yetki transferi televizyon kanalların yanlı yayınları için ceza almamasını garanti etmenin yolu olarak yorumlandı.

 

 

Şeffaflık Yükümlülükleri

 

Mevcut mevzuat medyadan belli bir miktar şeffaflık talep ediyor. Medya hizmet sağlayıcıları şirket ismini, iletişim adresini, telefonunu, e-posta adresini, logosunu, yayın lisansı ve yayıncı kuruluş ağını, izleyici temsilcisinin adını ve iletişim bilgilerini Üst Kurul'a bildirmek ve internet sitelerinde yayınlamak zorunda. Ancak medya hizmet sağlayıcı şirketler arasındaki organik ilişkiler asla tam olarak şeffaf değil.

 

Yayın Lisansları 

 

RTÜK radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayınları izleyip denetleyen kuruluştur. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu karasal yayın yapacak yayıncıların sayısı ve kapsama alanlarını Üst Kurula bildirir. Üst Kurul da frekans planlama çerçevesinde bu taleplerin hangi oranda karşılanacağına karar verir.

Yazılı basın sektöründe, (süreli yayınların çıkarılması için) medya yaratmak için Cumhuriyet Başsavcılığına beyanname verilmesi yeterlidir.

İnternet yayıncılığı ise herhangi özel bir düzenlemeye tabi değildir.

 

 

Medya Sahipliği

 

Özel sektör medya hizmet sağlayıcıları Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'daki şirket yapısı ve hisse oranlarına ilişkin hükümlere uymakla yükümlüdür. Aynı şirket ancak bir radyo, bir televizyon ve bir isteğe bağlı yayın hizmeti sunabilir. Bir gerçek veya tüzel kişi doğrudan veya dolaylı olarak en fazla dört karasal yayın lisansına sahip medya hizmet sağlayıcı kuruluşa ortak olabilir. Ancak, birden çok medya hizmet sağlayıcıya ortaklıkta bir gerçek veya tüzel kişinin doğrudan veya dolaylı hisse sahibi olduğu medya hizmet sağlayıcı kuruluşların yıllık toplam ticari iletişim geliri, sektörün toplam ticari iletişim gelirinin yüzde otuzunu geçemez.

Yayın lisansı, münhasıran radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmeti sunmak amacıyla Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş anonim şirketlere verilir. Siyasî partiler, sendikalar, meslek kuruluşları, kooperatifler, birlikler, dernekler, mahalli idareler ve bunlar tarafından kurulan veya bunların doğrudan veya dolaylı ortak oldukları şirketler ile sermaye piyasası kurumları ve bunlara doğrudan veya dolaylı ortak olan gerçek ve tüzel kişilere yayın lisansı verilemez. Bu kuruluşlar, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara doğrudan veya dolaylı ortak olamaz. Bir medya hizmet sağlayıcı kuruluşta doğrudan toplam yabancı sermaye payı, ödenmiş sermayenin yüzde ellisini geçemez.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Reporters without borders
  • Funded by
    BMZ