This is an automatically generated PDF version of the online resource turkey.mom-rsf.org/en/ retrieved on 2019/04/21 at 01:44
Reporters Without Borders (RSF) & Bianet - all rights reserved, published under Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Bianet LOGO
Sinir tanimayan gazeteciler

Ekonomi

Türkiye'deki ana akım medya; Demirören Grup, Doğuş Grup, Zirve Holding (Kalyon Grup), Ciner Grup, Albayrak Grup gibi büyük holdinglere aittir. Medya sektörünün yanı sıra, bu gruplar, enerji, finans, madencilik gibi alanlarda faaliyet gösteriyor. TRT ise temelde gelirini - yıllık bütçesinin yüzde 70'ini - elektrik faturalarından kesilen vergiden karşılıyor.

Türkiye'de medya sektöründeki en önemli değişiklik, Doğan Grubu'nun tüm medya varlıklarının Mart 2018'de Demirören Grubu'na satışı oldu. Doğan Grubu artık medya sektöründe değil.

Medya için ilan/reklam gelirleri önemlidir. Bazı büyük medya şirketleri ilan/reklam almaya yönelik araştırmalarını kendileri yürütüyor. Ancak MOM ekibinin görüştüğü uzmanlar, bazı özel şirketlerin, politik nedenlerle, satış rakamlarına bakmaksızın hükümet yanlısı gazetelere reklam verme eğilimi gösterdiğini belirtiyor. 

Resmi ilanların dağıtımı

Yazılı medya kuruluşlarının gelirlerinin hayli önemli kaynaklarından biri "kamu tüzel kişiliğine haiz" bir devlet kuruluşu olan Basın İlan Kurumu'nun (BİK) dağıttığı resmi ilanlardır. İlan dağıtımının adil bir şekilde yapılıp yapılmadığı tartışmalı bir konu. 36 kişilik genel kurul; hükümet, basın temsilcileri ve tarafsızlardan oluşuyor. Örneğin, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak'ın kardeşi, Kalyon Grubu'na ait Turkuvaz Medya Grubu'nun CEO'su Serhat Albayrak Genel Kurul'un basın bölümünde üye olarak yer alıyor.

BİK, son 12 ayda gazetelere dağıtılan ilanları açıklamaya yönelik MOM'un, Bilgi Edinme Hakkı kapsamında yaptığı başvuruya yanıt vermeyi reddetti.

2018 verilerinde, Hürriyet, Sabah ve Posta reklam gelirlerinde ilk üç gazeteydi. Resmi olarak açıklanmayan verilere göre, Sözcü'nün tirajı yüksek olmasına rağmen, muhalif duruşundan dolayı reklam sayısının sınırlı olduğu bildirildi. 2018 Eylül  itibariyle en popüler 10 gazete Sabah, Hürriyet, Sözcü, Posta, Milliyet, Türkiye, Yeni Şafak, Takvim, Akşam ve Güneş’ten oluşuyor.

Gazetelere verilen ilanlar tiraja göre belirleniyor. Kimi kaynaklar daha çok ilan almak için tirajların yüksek gösterilmesine dair iddialardan söz ediyor. Ücretsiz dağıtılan gazetelerin tiraja eklendiği de iddia ediliyor.

Türkiye'de medya sektöründeki en önemli değişiklik, Doğan Grubun tüm medya varlıklarının Mart 2018'de Demirören Gruba satışı oldu. Doğan Grubu, medya sektöründen tamamen geri çekildi. Bu değişiklikle birlikte, gazetelerin ilk 10 listesinde, Demirören Grubun 31 Ekim 2018'de kapatılan ancak Milliyet gazetesinin hafta sonu eki olarak dağıtılan Vatan gazetesi hariç üç gazetesi (Hürriyet, Posta ve Milliyet dahil) bulunuyor. Vatan gazetesi, gazetevatan.com adresi üzerinden çevrimiçi yayınına devam ediyor.

Ayrıca, Ciner Grubu Habertürk'ün yazılı baskısını Temmuz 2018'de kapattı ve haberturk.com adresinde yalnızca dijital olarak yayın yapıyor.

Ethem Sancak’ın ES MEDYA’sı da Erdoğan yakınlığıyla bilinen  Zeki Yeşildağ’a satıldı ve şimdi Türk Medya (T Medya Yatırım San. Ve Tic. A.Ş.) olarak biliniyor.

Burak Akbay sahibi olduğu Sözcü gazetesi dışında, ilk 10 listesindeki tüm gazeteler iktidar partisi AKP'ye yakınlıklarıyla biliniyor. Akbay dışındaki tüm mal sahiplerinin enerji ve inşaat gibi sektörlerde devletle yapılmış sözleşmelere bağlı büyük yatırımları var.

Ocak 2019 itibariyle, Demirören Holding, en yüksek tirajlı üç gazeteye (Hürriyet, Posta, Milliyet) sahipken, Kalyon Grup (Sabah ve Takvim) ve daha önce ES Medya olarak anılan Türk Medya (Akşam ve Güneş) iki gazeteye sahip. İhlas Grubu (Türkiye), Estetik Yayıncılık (Sözcü), Albayrak Grubu'nun (Yeni Şafak) birer gazetesi var.

Basın İlan Kurumu Genel Kurulu'nun kabul ettiği, "Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği" 5 Ekim 2016'da Resmi Gazete'de yayımlandı. Buna göre; resmi ilan yayınlayan süreli yayınların içerikleri ile imtiyaz sahibi gerçek veya tüzel kişi temsilcileri, ortakların çoğunluğu ya da varsa tüzel kişi temsilcisi hakkında "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar" ve/veya "Terörle Mücadele Kanunu" kapsamında dava açılması halinde, dava sonuçlanıncaya kadar, bu hak durdurulacak. Aynı suç ya da suçlardan yargılanan asgari fikir işçisi kadrosunda bulunanların ise, beş gün içerisinde kadrodan çıkarılması gerekecek. Karara uymayan gazetenin, resmi ilan ve reklam yayınlama hakkı durdurulacak.

Bu düzenlemeyle, resmi ilanlar da "editöryel bağımsızlık", "iş güvencesi" için yeni bir tehdit olarak gündemde.

29 Mart 2016'da Basın İlan Kurumu, Cumhuriyet Gazetesi'ne 18 günlük resmi ilan cezası verdi. Bu cezanın nedeni gazetenin DHKP-C militanlarının öldürdüğü savcı Selim Kiraz'ın rehin kaldığı sırada çekilen fotoğrafını yayınlaması ve Charlie Hebdo dergisi ile dayanışma çerçevesinde, derginin bazı karikatürlerine sayfalarında yer vermesiydi.

Yüksek tirajlı gazeteler için resmi reklam dağıtımlarında yaptırımlar uygulandığına dair kaygılar hala mevcut. Bu kaygılar, sadece kaygıysa, ancak resmi kurumlar ya da medya kuruluşları reklam dağıtımı konusunda bilgi paylaşırsa giderilebilir.  

Medya yatırımları

Reklamcılar Derneği’nin Mart 2019'da yayınlanan raporuna göre, toplam medya ve reklam yatırımları 2018 yılında bir önceki yıla göre yüzde 2.9 oranında artarak 2.272 milyon dolara ulaştı. 2018  yılında televizyon sektörü 47 oranıyla en yüksek reklam gelirine sahip oldu.

Dijital reklamcılık yüzde 14.8 büyüme hızı ile en hızla büyüyen sektör olarak gelirlerin %28,9’una sahip ve ikinci sırada. Bununla birlikte, dijital medya satışlarındaki bu artış, sadece birkaç popüler gazetenin web siteleri dışındaki, "haber portallarını" etkilemiyor, ücretsiz email sağlayıcıları ve diğer portallarda buna dahil.
Gazeteler, TV'den sonra en çok ilan geliri alan mecra. Reklamcılar Derneği verilerine göre, sektör yüzde 19’luk bir gerilemeyle, pazar payının gazeteler ve dergilerle birlikte yüzde 9.5’lik bir paya sahip.

2018 yılı tahminlerine göre, Hürriyet, Sabah ve Posta gazetelerinin reklam gelirleri bakımından ilk üçte yer alması bekleniyordu.

Hisse paylaşımına ilişkin yasalar

2011'de çıkarılan 11379 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun medya şirketlerinin yapısında hisse paylaşımı konusuna bir dizi kısıtlama getirdi. Medya hizmet sağlayıcılarının, yıllık toplam ticari iletişim gelirlerinin, sektörün toplam ticari iletişim gelirinin yüzde 30'unu geçemeyeceğine dair duyuru yapıldı.

Aynı yasanın 19/F bendine göre, bir medya kuruluşunda yabancı sermaye, şirketin ödenmiş sermayesinin yüzde 50'sini geçemez.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Sinir tanimayan gazeteciler
  • Funded by
    BMZ