Ekonomi

Türkiye'deki ana akım medya; Doğan Grup, Doğuş Grup, Zirve Holding (Kalyon Grup), Ciner Grup, Demirören Grup, Albayrak Grup gibi büyük holdinglere aittir. Medya sektörünün yanı sıra, bu gruplar, enerji, finans, madencilik gibi alanlarda faaliyet gösteriyor. TRT ise temelde gelirini - yıllık bütçesinin yüzde 70'ini - elektrik faturalarından kesilen vergiden karşılıyor. 

Medya için ilan/reklam gelirleri önemlidir. Bazı büyük medya şirketleri ilan/reklam almaya yönelik araştırmalarını kendileri yürütüyor. Ancak MOM ekibinin görüştüğü uzmanlar, bazı özel şirketlerin, politik nedenlerle, satış rakamlarına bakmaksızın hükümet yanlısı gazetelere reklam verme eğilimi gösterdiğini belirtiyor. 

 

Resmi ilanların dağıtımı

 

Yazılı medya kuruluşlarının gelirlerinin hayli önemli kaynaklarından biri "kamu tüzel kişiliğine haiz" bir devlet kuruluşu olan Basın İlan Kurumu'nun (BİK) dağıttığı resmi ilanlardır. İlan dağıtımının adil bir şekilde yapılıp yapılmadığı tartışmalı bir konu. 36 kişilik genel kurul; hükümet, basın temsilcileri ve tarafsızlardan oluşuyor. Örneğin, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın damadı Enerji Bakanı Berat Albayrak'ın kardeşi, Kalyon Grubu'na ait Turkuvaz Medya Grubu'nun CEO'su Serhat Albayrak Genel Kurul'un basın bölümünde üye olarak yer alıyor.

Gazetelere verilen ilanlar tiraja göre belirleniyor. Kimi kaynaklar daha çok ilan almak için tirajların yüksek gösterilmesine dair iddialardan söz ediyor. Ücretsiz dağıtılan gazetelerin tiraja eklendiği de iddialar arasında yer alıyor.

BİK, son 12 ayda gazetelere dağıtılan ilanları açıklamaya yönelik MOM'un, Bilgi Edinme Hakkı kapsamında yaptığı başvuruya yanıt vermeyi reddetti.

BİK'in 2016 Haziran verilerine göre, en popüler 10 gazete Hürriyet, Sabah, Posta, Türkiye, Takvim, Sözcü, Habertürk, Milliyet, Yeni Şafak ve Güneş'ten oluşuyor. Doğan ve Kalyon gruplarının her biri iki gazeteye sahiptir. İhlas Gazetecilik, Estetik Yayıncılık, Habertürk Gazetecilik, Milliyet Gazetecilik, Yeni Şafak Gazetecilik ve Ethem Sancak'ın sahibi olduğu ES Yayıncılık ise birer gazetenin sahibi.

En popüler 10 gazete listesindeki, Doğan grubuna ait, Hürriyet ve Posta ile Burak Akbay'a ait Sözcü Gazetesi dışındaki gazetelerin yayın politikaları iktidar ve iktidar partisi AKP yanlısı. Sözcü gazetesi sahibi Burak Akbay hariç, tüm gazete sahipleri enerji ve inşaat gibi medya dışı sektörlerde faaliyet gösteriyorlar.

Basın İlan Kurumu Genel Kurulu'nun kabul ettiği, "Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği" 5 Ekim 2016'da Resmi Gazete'de yayımlandı. Buna göre; resmi ilan yayınlayan süreli yayınların içerikleri ile imtiyaz sahibi gerçek veya tüzel kişi temsilcileri, ortakların çoğunluğu ya da varsa tüzel kişi temsilcisi hakkında "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar" ve/veya "Terörle Mücadele Kanunu" kapsamında dava açılması halinde, dava sonuçlanıncaya kadar, bu hak durdurulacak. Aynı suç ya da suçlardan yargılanan asgari fikir işçisi kadrosunda bulunanların ise, beş gün içerisinde kadrodan çıkarılması gerekecek. Karara uymayan gazetenin, resmi ilan ve reklam yayınlama hakkı durdurulacak.

Bu düzenlemeyle, resmi ilanlar da "editöryel bağımsızlık", "iş güvencesi" için yeni bir tehdit olarak gündemde.

29 Mart 2016'da Basın İlan Kurumu, Cumhuriyet Gazetesi'ne 18 günlük resmi ilan cezası verdi. Bu cezanın nedeni gazetenin DHKP-C militanlarının öldürdüğü savcı Selim Kiraz'ın rehin kaldığı sırada çekilen fotoğrafını yayınlaması ve Charlie Hebdo dergisi ile dayanışma çerçevesinde, derginin bazı karikatürlerine sayfalarında yer vermesiydi.

MOM ekibinin görüştüğü uzmanlar, yüksek tirajlı gazeteler için resmi reklam dağıtımlarında yaptırımlar uygulandığına dair kaygılarını dile getirdiler. Kaygılar, sadece kaygıysa, ancak resmi kurumlar ya da medya kuruluşları reklam dağıtımı konusunda bilgi paylaşırsa giderilebilir.

 

Medya yatırımları

 

Reklamcılar Derneği'ne göre, medya yatırımları, 2015'te önceki yıla kıyasla yüzde 9 artış göstererek 6.474 milyon TL'ye ulaştı. Televizyon sektörü yüzde 50,51 ile en büyük payı alırken, yüzde 25,4'lük oranla en büyük artış oranını yakalayan dijital medya reklam pastasının yüzde 22,9'una sahip oldu. Ancak dijital medyada reklam satışları çoğunlukla sosyal medya ve arama motorlarına yapıldığından, birkaç ana akım gazetenin web sitesi haricinde, haber siteleri bu satışlardan etkilenmiyor. Yazılı medya ise yüzde 15,4'lük bir pay alabildi.

Gazeteler, TV'den sonra en çok ilan geliri alan mecra. Reklamcılar Derneği'nin açıkladığı 2016 yılının ilk 6 ayına ilişkin tahminlere göre, yüzde 14 büyüyen sektörde gazeteler ilan almada yüzde 14,75 ile televizyondan (yüzde 53,2) sonra ikinci sırada.

2016'nın ilk 6 ayı itibariyle; Hürriyet, Sabah ve Posta gazetelerinin reklam gelirleri bakımından ilk üçte yer alması bekleniyordu. 

 

Hisse paylaşımına ilişkin yasalar

 

2011'de çıkarılan 11379 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun medya şirketlerinin yapısında hisse paylaşımı konusuna bir dizi kısıtlama getirdi. Medya hizmet sağlayıcılarının, yıllık toplam ticari iletişim gelirlerinin, sektörün toplam ticari iletişim gelirinin yüzde 30'unu geçemeyeceğine dair duyuru yapıldı.

Aynı yasanın 19/F bendine göre, bir medya kuruluşunda yabancı sermaye, şirketin ödenmiş sermayesinin yüzde 50'sini geçemez.

  • Project by
    Bianet
  •  
    Reporters without borders
  • Funded by
    BMZ